Միջազգային իրավապաշտպան խմբեր հայտարարություն են տարածել պղնձամոլիբդենային կոմբինատի նախկին աշխատակիցների դեմ ներկայացված դատական հայցի վերաբերյալ

Աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններում գործող իրավապաշտպան խմբերը հայտարարություն են տարածել պղնձամոլիբդենային կոմբինատի նախկին աշխատակիցների դեմ ներկայացված դատական հայցի վերաբերյալ։ Այս մասին հայտնում է իրավապաշտպան Օլեգ Դուլգարյանը։

Համերաշխության հայտարարության մեջ ասված է․ «Ավելի քան 25 մարդու իրավունքների և բանվորական իրավունքների կազմակերպությունների խումբը ամբողջ աշխարհից ստորագրել է համատեղ հայտարարություն՝ խստորեն դատապարտելով «Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ» ՓԲԸ-ի (ԶՊՄԿ) ութ աշխատակիցների դեմ ուղղված պատժիչ գործողությունները:

Բանվորները ազատվել են աշխատանքից այն բանից հետո, երբ գործադուլ են արել՝ պահանջելով ավելի լավ աշխատանքային, բնապահպանական, առողջապահական և սոցիալական պայմաններ: Նրանք այժմ կանգնած են 12 միլիոն դոլարից ավելի (4,7 միլիարդ դրամ) անարդարացի տուգանքի վճարման առաջ, դատարանը գրավ է դրել նրանց գույքի վրա (բացառությամբ դրամական միջոցների և բանկային հաշիվների):

ԶՊՄԿ-ն երկրի ամենամեծ հանքարդյունաբերական ընկերությունն է և ամենամեծ հարկ վճարողը, որի ընդհանուր բաժնետոմսերի 21,8%-ը պատկանում է Հայաստանի կառավարությանը: 2025 թվականի հունվարի 31-ին ԶՊՄԿ բանվորները 11 օր գործադուլ են իրականացրել՝ պահանջելով աշխատանքային պայմանների բարելավում, շրջակա միջավայրի պաշտպանություն, առողջության ապահովագրություն և աշխատավարձի բարձրացում: Որոշ հանքագործներ աշխատանքային պայմանները բնութագրել են որպես «անմարդկային»։ Լուրջ մտահոգություններ են արտահայտել նաև տարածքի աղտոտվածության և թունավոր արտահոսքերի վտանգի մասին:

Գործադուլի ժամանակ հանքի գործունեությունը դադարեցվել էր: Այն վերսկսվել է փետրվարի 10-ին, բանվորների և ընկերության ներկայացուցիչների միջև փոխզիջման հասնելուց հետո:

Նույն օրը, ազատված բանվորներից մեկը ֆեյսբուքում հայտարարել է, որ ԶՊՄԿ-ի ղեկավարության հետ համաձայնագիրն ընդգրկում է նաև «բողոքի մասնակիցների դեմ հետապնդումների բացառումը» և «բողոքի ութ մասնակիցների ազատման մասին հրամանների վերանայումը»: Սակայն, չնայած բազմակի դիմումներին՝ ընկերությունը մերժել է բանվորներին աշխատանքի վերադարձնել, ովքեր այժմ իրավական գործընթացներ են նախաձեռնել աշխատանքից ազատումը վիճարկելու համար:

Գործադուլի ժամանակ ընկերությունը և ԶՊՄԿ արհմիությանը, որը լինելով ընկերությանը մոտ գտնվող, չի կարող համարվել անկախ, նույնպես հրապարակել են համատեղ հայտարարություն՝ պնդելով, որ աշխատակիցները գործադուլ սկսելով «խաթարել են աշխատանքային գործընթացը» և նրանց գործողությունները բերել են «զգալի նյութական վնասի»: Հայաստանի հանքագործների և մետալուրգների միությունը, որն ևս անկախ չէ, նմանատիպ հայտարարություն է տարածել՝ կոչ անելով գործադուլիներին «իրենց պահանջները ներկայացնել օրինական ճանապարհով՝ առանց ընկերության նորմալ գործունեությունը խանգարելու»:

Բացի այդ, ըստ OC Media-ի հաշվետվության, հանքի գլխավոր տնօրենը տեղական հեռուստալիքին տված հարցազրույցում պնդել է, որ անանուն մարդկանց խումբ է պլանավորել «ապօրինի» գործադուլը և «օգտագործել է կոմբինատի անձնակազմին իրենց անձնական նպատակներն իրականացնելու համար» և «կոմբինատի և բոլոր նյութական հոսքերի վերահսկողությունն իրենց ձեռքը վերցնելու համար»: Նա նաև պնդել է, որ ազատված ութ բանվորները օգտագործվում են «երրորդ կողմերի ուժերի» կողմից:

Հանքի ղեկավարության և արհմիությունների այս հայտարարությունները հատկապես մտահոգիչ են, քանի որ դրանք փորձ են խարանելու այն բանվորներին, ովքեր իրականացնում էին իրենց արտահայտման ազատության և բողոքի հիմնարար իրավունքը:

Տարակարծությունները ճնշելու համար Հայաստանի հանքարդյունաբերական ընկերությունները հաճախ քրեականացրել և սպառնացել են քննադատական ձայներն այսպես կոչված «հանրային մասնակցության դեմ ուղղված ռազմավարական դատավարությունների» (SLAPP) օգտագործմամբ: Օրինակ, 2024 թվականի փետրվարին, բնապահպան ակտիվիստ և մարդու իրավունքների պաշտպան Օլեգ Դուլգարյանը ստացել է նամակ, որտեղ ԶՊՄԿ-ն մեղադրել է նրան վարկաբեկման մեջ: Օլեգ Դուլգարյանից պահանջել են վեց միլիոն դրամ (մոտավորապես 15,700 դոլար) փոխհատուցում, ինչպես նաև ԶՊՄԿ-ն թերևս վարկաբեկող հայտարարությունների հրապարակային չեղարկում: Այս տեսակի հարձակումները լայնորեն տարածված են: 2018 թվականից սկսած Լիդիանը՝ Ամուլսարի հանքի ետևում գտնվող հանքարդյունաբերական ընկերությունը մի շարք դատական հայց է ներկայացրել համայնքի անդամների, լրագրողների, բնապահպանական և մարդու իրավունքների պաշտպանների դեմ:

Մենք խորապես մտահոգված ենք արտահայտման ազատության դեմ ուղղված այս վերջին հարձակումով և ԶՊՄԿ-ի բանվորների դեմ պատժամիջոցներով, ինչպես նաև երկրում քաղաքացիական տարածքի դեմ ավելի լայն հարձակումներով: Մենք կոչ ենք անում ԶՊՄԿ-ին և համապատասխան մարմիններին.

Անմիջապես վերականգնել ազատված բանվորներին և չեղարկել 12 միլիոն դոլարի տուգանքը:

Պահպանել արտահայտման ազատության իրավունքը և բանվորների գործադուլի իրավունքը:

Ակտիվորեն աջակցել հանրային մասնակցությանը՝ ապահովելով, որ համայնքի անդամները, լրագրողները, մարդու իրավունքների պաշտպանները և բանվորները կարողանան անվտանգ արտահայտել իրենց կարծիքը և բարձրացնել իրենց մտահոգությունները երկրի հանքարդյունաբերական գործունեության համատեքստում

Հայտարարության տակ ստորագրել են․

Alyansa Tigil Mina (ATM) – Philippines

Asia Pacific Network of Environmental Defenders (APNED) – Asia Pacific

Buliisa Initiative for Rural Development Organisation (BIRUDO) – Uganda

CEE Bankwatch Network – Czech Republic

Centre for community mobilization and support (CCMS) – Armenia

Centre for Research and Advocacy, Manipur (CRA) – South Asia

Conseil Régional des Organisations Non Gouvernementales de Développement – DRC

Global Labor Justice (GLJ) – US

Green Advocates International (GAI) – Liberia

Green Alternative – Georgia

ICCN – Georgia

Indigenous women Legal Awareness Group (INWOLAG) – Nepal

Inisiasi Masyarakat Adat (IMA) Indonesia

International Accountability Project (IAP) – Global

Jamaa Resource Initiatives – Kenya

JUHUDI Community Support Center – Kenya

Lawyers’ Association for Human Rights of Nepalese Indigenous Peoples (LAHURNIP) Nepal

Mines minerals & People – India

Oyu Tolgoi Watch – Mongolia

Bir Duino-Kyrgyzstan – Kyrgyzstan

Latinoamerica Sustentable – Latin America

Phenix Center – Jordan

Rivers without Boundaries – Mongolia

Samata – India

Social Justice Center – Georgia

Terranusa – Indonesia

Uzbek Forum for Human Rights – Germany/Uzbekistan»։